Truy cập nội dung luôn

Chi tiết tin

Thực hiện Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Nói đi đôi với làm" trong xây dựng phong cách nhà giáo

Cách đây hơn 45 năm, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết những lời di chúc của mình gửi Đảng, Nhà nước, Nhân dân phòng khi Người sẽ đi xa. Bản di chúc của Bác được viết với lời văn bình dị, trong sáng, ân cần là những lời di huấn, dặn dò gửi cho Đảng, Nhà nước, Nhân dân, Cán bộ, Chiến sĩ Đồng bào về những việc sau khi Bác mất. Trong di chúc của Người, có đoạn viết: " Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết".[1]

Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị. Trong đó, ngành giáo dục thực hiện nhiệm vụ nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài và có vai trò quan trọng trong giáo dục thế hệ trẻ thành người chủ tương lai của đất nước. Nhà giáo là người trực tiếp thực hiện nhiệm vụ giáo dục thế hệ trẻ thành những người vừa hồng, vừa chuyên, có đức, có tài có đủ phẩm chất và năng lực đáp ứng yêu cầu của cách mạng.

Trong bối cảnh " Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh" và thực hiện đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo hiện nay, muốn thực hiện được tốt nhiệm vụ vẻ vang của mình, nhà giáo phải nêu gương trước học sinh theo quan điểm " Mỗi thầy cô giáo là tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo". Đặc biệt nhà giáo phải xây dựng phong cách "Nói đi đôi với làm" trong các hoạt động giảng dạy, giáo dục của mình. Sau đây là các phân tích về việc xây dựng phong cách nhà giáo trên tinh thần nêu gương trước học sinh để thực hiện tốt vai trò giáo dục thế hệ trẻ theo di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Thật vậy, sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh thường quan tâm chỉ dạy, nhắc nhở chúng ta "Nói đi đôi với làm". Bác rất coi trọng sự thống nhất giữa nói với làm, xem đó là một trong những nguyên tắc của đạo đức cách mạng. Trong cuộc đời hoạt động Bác luôn là tấm gương về nói đi đôi với làm.

Bác Hồ (1890 - 1969). Nguồn: http://bqllang.gov.vn/

1.Thế nào là nói đi đôi với làm?

1.1. Nói:

 Nói là sự diễn đạt bằng tiếng nói ra bên ngoài để cho người đối diện, người khác biết được ta đang nghĩ gì, đang làm gì, sẽ làm gì. Như vậy nói thuộc phạm trù tư tưởng, nhận thức. Ngoài ra, nếu ta không dùng hình thức nói mà dùng hình thức viết để viết ra những điều cần diễn đạt thì người đọc cũng biết được ta đang nghĩ gì, đang làm gì, sẽ làm gì hoặc ta đang hiểu một vấn đề như thế nào. Nếu không nói và không viết ra thì người đối diện, người khác khó biết được ta đang nghĩ gì, đang làm gì, định làm gì. Như vậy nói và viết cùng thuộc phạm trù tư tưởng, nhận thức.

1.2. Làm:

 Làm là tổ chức thực hiện các công việc bằng hành động, tác động để đạt mục tiêu của công việc đã đề ra. Chỉ có làm mới hiện thực hóa được mục tiêu công việc. Làm là lao động: Lao động trí óc hoặc lao động chân tay (cơ bắp). Làm được thể hiện ra bên ngoài dưới hai hình thức: hành động là lao động trực tiếp thể hiện qua các thao tác, hành vi; tác động là lao động chỉ huy, hướng dẫn để cả nhóm, cả tập thể, cả số đông hiểu được mục đích, cách làm để cùng hành động đạt kết quả theo mục tiêu công việc. Làm thuộc phạm trù hành vi, thái độ.

1.3. Nói đi đôi với làm:

Theo phân tích như trên nói và làm là hai khái niệm khác nhau. Trong một số ít trường họp người ta xem nói cũng là hành vi nhưng điều đó cũng là hạn hữu mà thôi bởi vì "nói nhưng chưa làm". Trong thực tế nói và làm có một loại thước đo đặc hữu của nó đó là sự thống nhất hay không giữa nói và làm với các mức độ khác nhau.

 Nói đi đôi với làm chỉ sự thống nhất giữa nói với làm "nói cái gì làm cái đó", "nói thế nào làm thế đấy". Mối tương quan giữa nói và làm ở đây là thống nhất, thống nhất trong ý nghĩa, nội dung, mục đích giữa nói và làm. Đó là sự thống nhất giữa phạm trù tư tưởng, nhận thức với phạm trù hành vi, thái độ trong mối tương quan Nói-Làm.

"Nói-Làm" là một biểu hiện nói lên phong cách, đạo đức của người cán bộ, đảng viên. Tùy theo mối tương quan giữa nói và làm thống nhất hay không thống nhất trong từng công việc của người cán bộ, đảng viên mà ta có thể đánh giá được phong cách, đạo đức của cán bộ, đảng viên đó.

2. Phân loại các hình thức tương quan giữa nói và làm

Tùy theo tính chất các tương quan giữa nói và làm, ta có thể phân loại nói và làm theo các hình thức khác nhau. Cơ bản có năm loại tương quan "Nói-Làm" theo từng cặp như sau:

2.1. Nói đi đôi với làm:

Ÿ Nói đi đôi với làm: Chỉ sự thống nhất giữa nói và làm về cả ý nghĩa, nội dung, mục đích. Nói đi đôi với làm có hàm nghĩa tốt, rất tốt.

Ÿ Nói một đàng làm một nẻo: Chỉ sự bất nhất giữa nói và làm, nó tương phản với việc nói đi đôi với làm. Nói một đàng làm một nẻo có hàm nghĩa xấu.

2. 2. Nói mà không làm:

Ÿ Nói mà không làm: Chỉ sự không tương hợp giữa nói và làm, đó còn gọi là nói suông. Nói mà không làm có hàm nghĩa xấu.

Ÿ Không nói mà làm: Còn gọi là làm mà không nói, cũng chỉ sự không tương hợp giữa nói và làm là sự tương phản với nói mà không làm. Không nói mà chỉ làm có hàm nghĩa không tốt, không xấu.

2. 3. Nói nhiều làm ít:

Ÿ Nói nhiều làm ít: Chỉ sự không cân đối giữa nói và làm về mặt liều lượng. Nói nhiều làm ít có hàm nghĩa không tốt.

Ÿ Nói ít làm nhiều: Cũng chỉ sự không cân đối giữa nói và làm nhưng theo chiều ngược lại và tương phản với nói nhiều làm ít. Nói ít làm nhiều có hàm nghĩa không tốt, không xấu. Tùy theo từng trường hợp cụ thể, nói ít làm nhiều có thể xem là tốt.

2. 4. Nói trước làm sau:

Ÿ Nói trước làm sau: Chỉ sự tương quan về mặt thời gian, tính thứ tự trong nói và làm. Bản thân việc nói trước làm sau được xem là việc bình thường ai cũng vậy. Nói trước làm sau có hàm nghĩa không tốt, không xấu trong nhiều trường hợp nó được coi là tốt.

Ÿ Nói sau làm trước: Còn gọi là làm trước nói sau, nó chỉ sự tương quan về mặt thời gian giữa nói và làm tương phản với nói trước làm sau. Nói sau làm trước có hàm nghĩa trung tính không tốt, không xấu. Trong một số trường hợp như nghiên cứu khoa học, thực nghiệm, thí điểm…nó được coi là tốt vì hãy có kết quả rồi mới nói.

2. 5. Nói hay làm dỡ

Ÿ Nói hay làm dỡ: Chỉ sự không tương thích giữa nói và làm, giữa mục tiêu và kết quả. Nói hay làm dỡ có hàm nghĩa xấu.

Ÿ Nói dỡ làm hay: Cũng chỉ sự không tương thích giữa nói và làm nhưng theo chiều tương phản với nói hay làm dỡ. Nói dỡ làm hay có hàm nghĩa tốt nhưng không toàn diện.

Trên đây là năm hình thức tương quan giữa nói và làm theo từng cặp tương phản nhau. Có thể xem đây là năm hình thức chính trong tương quan giữa nói và làm. Ngoài ra còn có thể có các hình thức khác thí dụ như: nói chơi làm thật – nói thật làm chơi, nói thì khó làm thì dễ - nói thì dễ làm mới khó, nói hay làm hay, nói dỡ làm cũng dỡ…

3. Xây dựng phong cách nhà giáo theo tư tưởng đạo đức "nói đi đôi với làm"

Theo phân tích như trên, chỉ có phong cách "nói đi đôi với làm" là rất tốt, luôn tốt. Tuy vậy, trong thực tiễn công tác và cuộc sống người cán bộ, đảng viên nói chung và nhà giáo nói riệng không phải lúc nào cũng thực hiện được nói đi đôi với làm một cách thuận lợi, dễ dàng. Do nhiều yếu tố tác động và đặc điểm của từng loại dạng công việc khác nhau mà chúng ta có thể rơi vào một trong năm hình thức như trên trong mối tương quan giữa nói và làm. Do vậy nhà giáo cần phải có ý thức về vấn đề này để không bị rơi vào dạng phong cách không tốt và phải biết chuyển hóa các hình thức tương quan giữa nói và làm khác nhau về hình thức nói đi đôi với làm. Điều đó là có thể làm được. Ví dụ từ nói hay làm dỡ hoặc nói dỡ làm hay đều có thể rèn luyện để trở thành nói hay làm hay và nói đi đôi với làm.

Việc vận dụng và làm theo phong cách, tư tưởng đạo đức "nói đi đôi với làm" trong công tác và cuộc sống là rất đa dạng và sinh động. Nhà giáo cần có ý thức và thói quen làm theo phong cách này thường xuyên mới có hiệu quả. Thí dụ: Hứa với dân, với phụ huynh, học sinh phải hết sức cân nhắc làm sao thực hiện được lời hứa như hứa hẹn điều gì phải trong phạm vi làm được của mình và phải luôn nhớ để làm, làm cho xong rồi mới yên tâm, không nên hứa quá nhiều hứa không lượng sức mình, hứa rồi quên, hứa "mị dân".Việc gì không làm được thì không nên hứa. Khi xây dựng kế hoạch, mục tiêu chỉ tiêu công tác trong nhà trường phải đảm bảo tính khoa học khả thi để mọi người thực hiện được, làm được. Trong quan hệ liên cá nhân với bạn bè, đồng chí, đồng nghiệp trong giao tiếp xã hội, "nói đi đôi với làm" cũng là một kim chỉ nam để giữ chữ tín và danh dự, thương hiệu…

Bản thân tôi trong thời gian qua khi học tập làm theo tấm gương đạo đức của Bác với nhiều chủ đề khác nhau, tôi cũng rất tâm đắc với tư tưởng đạo đức "nói đi đôi với làm" của Bác và vận dụng được nhiều điều trong công tác và cuộc sống.

Tóm lại tư tưởng đạo đức của Bác "nói đi đôi với làm" chỉ có năm chữ giản đơn, thuần Việt nhưng chứa đựng, bao hàm một phạm vi bao la các ứng dụng trong công tác và cuộc sống để mỗi người chúng ta học tập làm theo. Mặt khác tư tưởng đạo đức "nói đi đôi với làm" có mối tương quan hữu cơ, chặt chẽ trong mối quan hệ giữa ba yếu tố :Nêu cao tinh thần trách nhiệm – chống chủ nghĩa cá nhân - nói đi đôi với làm [4].Trong xây dựng đạo đức, tư tưởng, phong cách người cán bộ, đảng viên nói chung và nhà giáo nói riêng, nếu suy giảm  một trong ba yếu tố đó tất có ảnh hưởng đến hai yếu tố còn lại. Ba yếu tố đó kết thành chuỗi liên hoàn trong xây dựng phong cách đạo đức nhà giáo trong tình hình hiện nay.

Nhân dịp kỷ niệm 45 năm thực hiện di chúc Bác Hồ và tiếp tục việc thực hiện học tập làm theo tấm gương đạo đức của Người, cán bộ, đảng viên Đảng bộ Sở Giáo dục và Đào tạo Tiền Giang nói riệng và cán bộ giáo viên ngành giáo dục nói chung càng quán triệt, hiểu rõ ý nghĩa lời dạy "Nói đi đôi với làm" để nêu gương trước học sinh, trong giảng dạy và giáo dục, là " Tấm gương về đạo đức, tự học, sáng tạo" góp  phần thực hiện tốt di chúc của Bác " Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết"./.

Phạm Văn Khanh

----------------------------------------------------------------

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Ban chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam (1969), Di chúc Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nxb Sự thật, Hà Nội.

2. Ban tư tưởng văn hóa trung ương (2007) Đẩy mạnh việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh.Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

3. Ban tư tưởng văn hóa trung ương (2009) Học tập và làm theo tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh về nâng cao ý thức trách nhiệm,hết lòng hết sức phụng sự tổ quốc, phục vụ nhân dân. Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

4. Ban tư tưởng văn hóa trung ương (2011) Đề cương học tập chủ đề tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh: Nêu cao tinh thần trách nhiệm, chống chủ nghĩa cá nhân, nói đi đôi với làm. Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội. 

Tin liên quan
“Sức bật” từ những ngôi trường mới    07/02/2017
Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu: “Trường mới, chất lượng mới”    07/02/2017
Giáo dục và Đào tạo Tiền Giang 70 năm hình thành và phát triển (1945 - 2015)    07/02/2017
Trường Tiểu học Thiên Hộ Dương, TP. Mỹ Tho:Đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhì    22/11/2016
Ngành Giáo dục tỉnh Tiền Giang tổ chức thành công Giải Bóng chuyền truyền thống chào mừng Ngày Nhà giáo Việt Nam    21/11/2016
Nhà giáo ưu tú Nguyễn Hồng Oanh, Giám đốc Sở GDĐT: Người Thầy cần phát huy hơn nữa vai trò, trách nhiệm    18/11/2016
Lãnh đạo tỉnh thăm, chúc mừng các cán bộ, nhà giáo tiêu biểu    18/11/2016
Mời đọc Đặc san Chào mừng ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11/2016 Online    17/11/2016
Tập san 20/11/2016    16/11/2016
Thầy Nguyễn Dân Quyền: Nghỉ hưu tôi vẫn tiếp tục học tập và làm theo đạo đức, phong cách Bác Hồ    16/11/2016