Truy cập nội dung luôn

Nghiên cứu giáo dục Nghiên cứu giáo dục

Tranh kiếng - Một loại hình nghệ thuật độc đáo ở Tiền Giang

Tranh kiếng có từ thế kỉ XIX, nhưng chỉ có ở những cung điện và các gia đình quan lại quyền quí. Đến thời Pháp thuộc, các loại tranh kiếng dần dần phát triển ở vùng Lái Thiêu (Bình Dương), Chợ Lớn (TP Hồ Chí Minh).

Khoảng cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, theo tuyến đường xe lửa Sài Gòn – Mỹ Tho, những nghệ nhân ở Lái Thiêu, Chợ Lớn đến Mỹ Tho, Gò Công hành nghề và đã tạo thêm nhiều thế hệ nghệ nhân mới. Khoảng giữa thế kỷ XX, ở Tiền Giang đã có nhiều nghệ nhân làm nghề vẽ tranh kiếng. Ở Mỹ Tho có nghệ nhân Ba Đẩu (Trần Văn Đẩu). Nghệ nhân Ba Đẩu truyền nghề cho con ruột mình là nghệ nhân Bảy Be (1); kế tiếp là nghệ nhân Nguyễn Văn Nhựt (2) và nghệ nhân Phạm Công Sơn (3). Ngoài ra, ở TP Mỹ Tho còn có một số nghệ nhân khác cũng hành nghề vẽ tranh kiếng, như Đào Công Hải (phường 5), Văn Quế (phường 6), Văn Chánh (xã Đạo Thạnh), Hồng Sơn (xã Tân Mỹ Chánh),…

Còn ở Gò Công, ông Bầu Tư (Phạm Văn Tư) là người đầu tiên mở ra dòng tranh kiếng tại đây. Nghệ nhân Bầu Tư từng theo học tại Trường Mỹ thuật Gia Định và sau đó sang pháp du học ngành hội họa. Về nước, ông mở tiệm tại Sài Gòn. Đồng thời, ông cũng về Gò Công nghiên cứu kỹ thuật cẩn xà cừ để làm nên dòng tranh mới - "dòng tranh kiếng giả sơn mài" với hai loại: một, tranh kiếng được vẽ toàn bằng màu ngũ sắc; hai, tranh kiếng ngũ sắc nhưng có dán ốc xà cừ. Hiện nay, ở Tân Niên Tây (TX Gò Công) có một nhóm nghệ nhân tập hợp lại thành một tổ hợp sản xuất hàng loạt, bán nhiều nơi.

Ngoài ra, trên địa bàn tỉnh Tiền Giang, còn có một số nghệ nhân vẽ tranh kiếng, như Tám Ngươn ở Cai Lậy, Ba Hân ở Ba Dừa,...

Về kỹ thuật, tranh kiếng là loại tranh vẽ ngược ở phía sau mặt kiếng. Khởi thủy, nguyên liệu để vẽ tranh là màu bột pha với đồng du (dầu cây du đồng), mực tàu. Về sau các nghệ nhân dùng cả sơn tây, sơn ta, bột màu pha a dao,…

Tranh kiếng phổ biến trong giới bình dân, gồm các loại: tranh thờ, tranh tứ bình (hoặc nhị bình), tranh cửa buồng,... Ngoài ra, còn có loại tranh thờ có kích thước nhỏ hoặc bài vị thờ thần thánh, Phật Bồ tát,... Đặc biệt, có loại gương soi nhưng ở giữa hoặc bốn góc có vẽ hoa văn trang trí.

Tranh kiếng thường thể hiện những đề tài bình dân, gần gũi. Tranh thờ tổ tiên thì vẽ phong cảnh với hàm ý "đất lành chim đậu", "uống nước nhớ nguồn". Tranh trang trí thì vẽ các đề tài bát tiên, tứ dân, tứ thú, các đề tài hoa cảnh như tứ hữu (mai, lan, cúc, trúc), tứ thời (xuân, hạ, thu, đông),... Tranh thờ tổ tiên, thần thánh thường có thêm chữ Hán được vẽ theo phong cách trang trí.

(1) Tranh kiếng trên tủ thờ gia tiên (Mỹ Tho); (2) Tranh kiếng thờ

Về bố cục của tranh kiếng, theo Nguyễn Đức Minh, kiểu thức của các bộ tranh thờ tổ tiên ở Tiền Giang bắt nguồn từ bức khuôn đố thờ tổ tiên 9 tròng được tạo tác bằng gỗ chạm sơn thiếp truyền thống. Kiểu cách hơn là thêm 1 tấm hoành đặt ở phía trên với dòng chữ đề tên tộc như "Nguyễn Phủ Đường", "Lê Phủ Đường" hay câu "Đức Lưu Phương", "Phước Lộc Thọ",…

Các bộ tranh kiếng thờ tổ tiên có đề tài "Mai - Lan - Cúc - Trúc" cho dù là tranh cẩn xà cừ, tranh sơn thủy hoặc kết hợp, cả 2 đều thể hiện với ngụ ý "Công cha như núi Thái Sơn / Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra". Tuy nói là đề tài Mai - Lan - Cúc - Trúc, song khi thể hiện ở bức tranh chính, ở tròng trung tâm chính có 2 loại: Một là, lấy hình tượng cội mai lão làm chủ thể, nhằm biểu ý "cây có cội" và kiểu khác lấy bụi tre/trúc làm chủ thể nhằm biểu ý "tre tàn măng mọc".

Các tròng bao quanh chỉ có chức năng trang trí, chẳng hạn như đề tài lục bình, đĩa ngũ quả, hoa trái,… không có tính bó buộc, song đôi liễn ở 2 bên phải tuân thủ quy tắc nhất định, phổ biến là: "Tổ đức tôn công thiên tử thạnh / Tử hiếu tôn hiền vạn đại vinh". Song, nếu loại tranh này làm cho chồng thờ vợ thì câu liễn lại là "Thê hồi âm cảnh an nhàn lạc / Phu tại dương trần khả bi ai" hoặc ngược lại thì đổi thành là "Phu hồi âm cảnh an nhàn lạc / Thê tại dương trần khả bi ai"; hoặc khi tròng trung tâm dùng cụm từ "Cửu huyền thất tổ", thì câu liễn thờ phải là "Kính cửu huyền thiên niên bất tận / Trọng thất tổ nội ngoại tương đồng" (4).

Năm 1956, họa sĩ Phạm Văn Tư ở An Hữu - Cái Bè đem về một dòng tranh mới. Tranh của ông đa số là loại tranh treo cửa buồng, vẽ theo đề tài phong cảnh làng quê hoặc các tích Thoại Khanh - Châu Tuấn, Lưu Bình - Dương Lễ, Phạm Công - Cúc Hoa,... mô phỏng theo truyện tranh của họa sĩ Hoàng Lương, Lê Trung.

Bức tranh kiếng vẽ phong cảnh làng quê

Là loại tranh trang trí theo thẩm mĩ của giới bình dân, tranh kiếng không tuân thủ nghiêm ngặt theo luật phối cảnh, ánh sáng,... Các công đoạn vẽ tranh đều trái ngược với cách vẽ thông thường. Để bức tranh thêm lộng lẫy, duyên dáng, nghệ nhân còn dán thêm vàng quì, bạc quì hoặc ốc xà cừ (5).

Hiện nay, nhiều gia đình ở Tiền Giang vẫn sử dụng tranh kiếng trong nghệ thuật trang trí nội thất  và trong thờ tự tổ tiên. Đó cũng là nét văn hóa rất đáng để trân trọng, đồng thời tạo cơ sở để dòng tranh kiếng tồn tại và phát triển.

Song Lan

------------------------------------------------------------------------------------------------------

CHÚ THÍCH:

(1) Nghệ nhân Bảy Be hiện còn hành nghề ở xã Thới Sơn, TP Mỹ Tho, nhưng quy mô nhỏ.

(2) Nghệ nhân Nguyễn Văn Nhựt truyền nghề cho con trai ruột là Nguyễn Lê Anh Tú và con dâu là Nguyễn Thị Anh Đào. Gia đình có cơ sở sản xuất tranh kiếng với quy mô khá ở ấp Mỹ An, xã Mỹ Phong, TP Mỹ Tho. Hiện nay, tranh kiếng của cơ sở này, ngoài các sản phẩm đặt hàng của khách lẻ, còn được các tiệm ở Gò Công, thị trấn Tân Hiệp (huyện Châu Thành, Tiền Giang), huyện Tân Trụ và huyện Bến Lức (tỉnh Long An), tỉnh Bến Tre thường đến đặt hàng với số lượng lớn.

(3) Hiện nay, nghệ nhân Phạm Công Sơn mở cơ sở vẽ tranh tại  tư gia (đối diện cây xăng hậu cần Công an tỉnh, đường Thái Sanh Hạnh, phường 9, TP Mỹ Tho).

(4) Nguyễn Đức Minh (2015), Nghề vẽ tranh kiếng ở TP Mỹ Tho, Báo Ấp Bắc, số ra ngày thứ ba (20/01/2015)

(5) Trần Hoàng Diệu – Nguyễn Quang Ân chủ biên (2007), Địa chí Tiền Giang, tập 2, Sđd, tr.1082.

 


Tin liên quan
8 kết quả nổi bật của Ngành Giáo dục và Đào tạo Tiền Giang năm 2017    13/02/2018
Bộ trưởng Phùng Xuân Nhạ: Gửi thư chúc năm mới tới toàn thể thầy cô giáo, học sinh, sinh viên cả nước    13/02/2018
Công đoàn Giáo dục Tiền Giang tổ chức Hội nghị Sơ kết hoạt động Công đoàn học kỳ I năm học 2017-2018    13/02/2018
Trường Tiểu học Phước Lập 1 nhận Bằng công nhận đạt chuẩn Quốc gia mức độ 1    13/02/2018
Ngày hội Giao lưu Tiếng Anh học sinh tiểu học tỉnh Tiền Giang lần thứ 2    13/02/2018
Tổng kết Hội diễn văn nghệ Mừng Đảng - Mừng Xuân Mậu Tuất 2018    13/02/2018
Trường Tiểu học Đinh Bộ Lĩnh (TP. Mỹ Tho) đạt chuẩn Quốc gia cấp độ II    08/02/2018
Tầm quan trọng của tự học    02/02/2018
Sở Giáo dục và Đào tạo thăm và chúc Tết nguyên lãnh đạo Sở qua các thời kỳ    02/02/2018
Thành phố Mỹ Tho - Vùng đất, con người và truyền thống    26/01/2018

Văn bản mới Văn bản mới

 161/SGDĐT-GDCNTX: V/v phối hợp tổ chức “Chương trình tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp năm 2018”
 09/TB-HĐXTVC: Đổi nguyện vọng đăng ký dự tuyển, nhận thẻ dự sát hạch và triệu tập thí sinh dự kiểm tra, sát hạch kỳ xét tuyển đặc cách viên chức, năm học 2017-2018.
 Thống kê điểm kiểm tra học kỳ 1 khối 9 năm học 2017-2018
 Thống kê điểm kiểm tra học kỳ 1 khối 12 năm học 2017-2018

Liên kết Liên kết

Thống kê Thống kê

  Đang truy cập : 1
  Hôm nay: 620
  Tổng lượt truy cập: 5114095