Truy cập nội dung luôn

>>>> TIN VẮN

14 giờ 13/11/2018 Hội thảo chia sẻ kinh nghiệm hoạt động dự án: Nâng cao chất lượng giáo dục------11/11/2018: Khởi động chương trình "Đường đến vinh quang" năm thứ X - năm học 2018-2019

Chi tiết tin

Tư liệu giảng dạy Lịch sử trong nhà trường: Đồng bào Tiền Giang với nhà yêu nước Phan Châu Trinh
30/05/2017

Sau phong trào chống thuế ở Trung kỳ, tháng 5 – 1908, lãnh tụ của phong trào Duy Tân Phan Châu Trinh bị thực dân Pháp bắt và đày đi Côn Đảo.

Nhưng sau đó, nhờ áp lực của Liên minh Nhân quyền Pháp, Phan Châu Trinh được trả tự do, nhưng thực chất, ông bị quản thúc ở Mỹ Tho. Dưới đây là những tư liệu cho biết diễn tiến của sự việc trên:

Ngày 27 – 6 – 1910, Toàn quyền Đông Dương Klobukowski gởi công văn cho Thống đốc Nam kỳ thông báo về việc ân xá Phan Châu Trinh: "Xin báo Ngài, sau khi thẩm vấn tên Phan Châu Trinh bằng một ủy ban họp ở phủ Toàn quyền; và sau khi đã đích thân xem xét hồ sơ của y, tôi đã quyết định tuyên bố thả tên An Nam này. Phan Châu Trinh sẽ ở Nam kỳ tại tỉnh Mỹ Tho trong những điều kiện mà tôi đã nêu với Ngài".

Cụ Phan Châu Trinh 

Theo đuôi quyết định của Toàn quyền Đông Dương, Viện Cơ mật của Nam triều đã có cuộc họp ngày 29 – 6 – 1910 thông qua việc ân xá cho Phan Châu Trinh.

Ngày 30 – 6 – 1910, Khâm sứ Pháp ở Trung kỳ gởi điện cho Toàn quyền Đông Dương báo: "Viện Cơ mật họp phiên đặc biệt vào ngày hôm qua đã thông qua quyết định của Ngài ra lệnh ân xá cho Phan Châu Trinh".

Ngày 1 – 7 – 1910, Thống đốc Nam kỳ gởi công văn cho Chủ tỉnh Mỹ Tho Couzineau báo Toàn quyền đã có quyết định thả Phan Châu Trinh và cho lưu trú ở Mỹ Tho; đồng thời thông báo về điều kiện, chế độ cho Phan Châu Trinh khi ở đó.

Ngày 7 – 7 – 1910, Toàn quyền gởi báo cáo lên Bộ trưởng Bộ Thuộc địa về việc ân xá Phan Châu Trinh, trong đó có đoạn: "Tôi đã tuyên bố phóng thích Phan Châu Trinh và báo cho ông ta biết rằng vì những lý do trật tự công cộng, tôi không thể cho ông ta về Trung kỳ được và tốt hơn ông ta nên ở Nam kỳ, tại tỉnh Mỹ Tho và có thể bảo gia đình chuyển vào đó nếu ông ta muốn"

Tại Mỹ Tho, Phan Châu Trinh bị quản lý rất chặt chẽ. Mọi sinh hoạt của ông đều bị chính quyền địa phương theo dõi chặt chẽ và báo cáo thường xuyên lên cấp trên:

- Ngày 27 – 7 – 1910, viên Chủ tỉnh gởi báo cáo lên Thống đốc Nam kỳ cho biết: "Tôi đã giao Phan Châu Trinh cho Chánh tổng của tổng Thạnh Phong, hàm Tri huyện Đoàn Hữu Đức (1). Ông này có lý lịch tốt, trung thành nhất trong các Chánh tổng. Tôi đã lệnh cho ông ta đối xử với Phan Châu Trinh mềm mỏng cốt để tạo sự hoàn toàn tin cậy ... Hiện nay, mặc dù được tự do, Phan Châu Trinh vẫn sống ẩn dật và không làm việc gì ngoài việc đọc sách. Tôi đã cho bác sĩ Neul đế khám bệnh – Phan Châu Trinh bị bệnh đường tiêu hóa sau các trận đau bụng đi ngoài kinh niên và ông ta không có khả năng làm việc gì vì mệt mõi và thiếu máu. Nhưng ông ta đang bình phục dần. Sau khi bình phục, ông ta sẽ học chữ quốc ngữ và chữ Pháp (2) . Ông ta xin chuyển một bức thư để đòi lại các vật dụng (đã để lại Côn Đảo – Người viết) không đem theo được vì bị đưa về đột ngột. Sau khi tôi thông báo là ông Toàn quyền cho phép đem gia đình vào Nam kỳ, ông yêu cầu trước hết cho phép đem con trai đầu vào (3) để cho học ở Mỹ Tho".

- Ngày 30 – 8 – 1910, văn phòng phủ Toàn quyền gởi công văn cho Thống đốc Nam kỳ yêu cầu Chủ tỉnh Mỹ Tho tiếp tục quản lý chặt Phan Châu Trinh và báo cho Phan Châu Trinh biết là con trai của ông sẽ vào Mỹ Tho ngày 2 – 9 – 1910.

- Ngày 2 – 9 – 1910, Thống đốc Nam kỳ điện Chủ tỉnh Mỹ Tho báo: "Con trai Phan Châu Trinh sẽ đến với một người bạn của ông ta. Yêu cầu báo cáo đều về tình hình hoạt động, ăn ở, thái độ, v.v... của Phan Châu Trinh với những chi tiết cần thiết".

- Ngày 6 – 9 – 1910, Chủ tỉnh Mỹ Tho báo cáo lên Thống đốc Nam kỳ: "Tôi đã đến thăm đột xuất Phan Châu Trinh. Ông ta không làm một việc chân tay nào, thường xuyên đọc sách, thái độ bình thản, không quan hệ với ai ở bên ngoài. Con trai ông đến hôm qua, ngày 5 – 9 – 1910 với một người cháu. Cách đây mười ngày, Phan có xin phép đi Sài Gòn; nhưng tôi đã từ chối. Theo tôi nên cho ông ta ở chỗ khác và tạo điều kiện sinh sống cho ông ta và đứa con".

- Ngày 4 – 10 – 1910, Chủ tỉnh Mỹ Tho lại có  một báo cáo gởi lên Thống đốc Nam kỳ về tình hình Phan Châu Trinh: "Tôi xin hân hạnh gởi đến Ngài các thông tin mà Ngài đã yêu cầu trong thư số 4420 về nhà nho Phan Châu Trinh. Người An Nam này vẫn ở một nơi gần Mỹ Tho, phía bên kia con kênh, chỗ nhà bưu điện ngó qua. Cho đến nay, ông ta không hề làm bất cứ công việc chân tay nào. Ông ta cũng không có sức làm vì vẫn còn rất mệt và bị thiếu máu  vì thời gian ở Côn Đảo; hơn nữa, ông ta cũng phải làm quen với khí hậu. Tuy nhiên, sức khỏe của ông ta khá dần và hình như từ khi có con trai đến thì ông ta thấy phấn chấn hẳn lên".

Việc Phan Châu Trinh cư trú ở Mỹ Tho đã tạo nên niềm phấn khích cao độ cho nhân dân Tiền Giang. Nhiều bài thơ đã được ông sáng tác trong khoảng thời gian này. Nó có sức động viên rất lớn tinh thần yêu nước và ý chí đấu tranh bất khuất cho nhân dân ta.

 

Một năm sau ngày Phan Châu Trinh mất, vào đầu tháng 3 – 1927, những nhà yêu nước, như Nguyễn An Ninh, Mai Văn Ngọc (người quê Vĩnh Kim, Châu Thành), v.v… họp ở chùa Vĩnh Tràng (Mỹ Tho) để thảo luận việc tổ chức lễ cúng giáp năm cụ Phan (Ảnh: Chùa Vĩnh Tràng - Nguồn: http://svhttdl.tiengiang.gov.vn)

Mặc dù luôn bị bọn mật thám theo dõi chặt chẽ, nhưng nhờ vào sự giúp đỡ và bảo mật của ông Bộ Vân, nên Phan Châu Trinh đã có những cuộc tiếp xúc bí mật với những nhà yêu nước ở địa phương và những nơi khác. Trong quyển Phan Châu Trinh – Qua những tư liệu mới, tác giả Lê Thị Kinh (Phan Thị Minh) viết: "Trong thời gian 9 tháng về an trí ở Mỹ Tho, với sự giúp đỡ hết sức tích cực của những người yêu nước tại chỗ, mà đại diện là gia đình ông Nguyễn Tử Vân, tức là ông Bộ Vân, chắc chắn các lực lượng yêu nước còn tồn tại ở khắp nơi đã tìm cách liên hệ với ông".

Theo tác giả Lê Thị Kinh, trong sách đã dẫn, với những cứ liệu và lập luận đầy sức thuyết phục, đã cho rằng, cuộc gặp gỡ quan trọng nhất là cuộc gặp gỡ giữa Phan Châu Trinh với Nguyễn Sinh Sắc (Nguyễn Sanh Huy), người bạn thân cùng đậu Phó bảng năm 1901, và người con trai của Nguyễn Sinh Sắc là Nguyễn Sinh Cung/Nguyễn Tất Thành (Hồ Chí Minh) ở ngay tại Mỹ Tho. Lúc bấy giờ, Nguyễn Tất Thành đang trên đường vào Nam để tìm đường ra nước ngoài với mục đích cứu nước, cứu dân. Điện số 8505 ngày 14 – 3 – 1911 của Khâm sứ Trung kỳ và Thông tin nghiêm túc của Công sứ nội vụ tại Huế cho biết: "Nguyễn Sanh Huy được phát hiện đã lên thuyền ngày 26 – 2 – 1911 để đi gặp gỡ con trai Nguyễn Tất Thành và bàn bạc với Phan Châu Trinh". Do đó, tác giả Lê Thị Kinh cho rằng: "Chúng ta có  thể khẳng định đã có cuộc gặp giữa Nguyễn Sinh Sắc và Tất Thành ở tại Mỹ Tho. Ông Sinh Sắc đã gửi gắm con trai cho bạn (tức Phan Châu Trinh – Người viết); và giữa Phan Châu Trinh với Tất Thành đã có hẹn ước để Tất Thành có thể sớm liên hệ và đến gặp Phan Châu Trinh nơi đất khách (tháng 4 – 1911, Phan Châu Trinh sang Pháp, tháng 6 – 1911, Nguyễn Tất Thành cũng đi sang Pháp – Người viết). Cả hai có mối quan hệ rất chặt chẽ và thân tình như đã được thể hiện trong những lá thư của Nguyễn Tất Thành gửi Phan Châu Trinh. Đúng như hai vị rất thân cận với Hồ Chủ tịch: nguyên Thủ tướng Phạm Văn Đồng và ông Vũ Kỳ, thư ký riêng của Chủ tịch, đã nhắc lại cho tôi những lời được nghe Chủ tịch nói về Phan Châu Trinh: "Đi Pháp là dựa vào Cụ Phan ... Trước khi lên đường đã được Cụ Phan hướng dẫn là nhận một công việc mà thời đó cho là thấp kém để dễ qua mắt mật thám".

Cuối tháng 3 – 1911, nhân dân Mỹ Tho lưu luyến tiễn đưa Phan Châu Trinh sang Pháp. Lúc 5 giờ 30 phút ngày thứ bảy 25 – 3 – 1911, Phan Châu Trinh khởi hành đi Sài Gòn trên chuyến tàu hỏa Mỹ Tho – Sài Gòn. Ngày 1 – 4 – 1911, ông xuống tàu thủy đi sang Pháp dưới sự giám sát trong suốt cuộc hành trình của Chủ tỉnh Mỹ Tho Couzineau. Cùng đi trong chuyến tàu này có Toàn quyền Đông Dương Klobukowski…

… Tháng 6 – 1925, sau 14 năm xa Tổ quốc, Phan Châu Trinh trở về Sài Gòn; và ông được các nhà yêu nước bố trí cư ngụ tại Bá Huê lầu số 54, đường Pellerin (nay là đường Pasteur, quận 1, TP Hồ Chí Minh) của nhân sĩ Gò Công Huỳnh Đình Điển (4). Trong khoảng thời gian này, do sự sắp xếp của Huỳnh Đình Điển và Nguyễn An Ninh, ông có hai buổi diễn thuyết tại nhà Hội Thanh niên Sài Gòn về "Quân trị chủ nghĩa và Dân trị chủ nghĩa" và "Đạo đức và luân lý Đông Tây". Lúc bấy giờ, nhiều thanh niên và trí thức ở Tiền Giang đã lên Sài Gòn dự nghe các buổi diễn thuyết đó.

Tháng 3 – 1926, mặc dù được Huỳnh Đình Điển và những người thân trong gia đình của ông hết lòng chăm sóc; nhưng do bệnh tình ngày một trầm trọng, Phan Châu Trinh đã từ trần. Huỳnh Đình Điển và một số nhà yêu nước khác, như Phan Văn Trường, Trần Huy Liệu, v.v... đã đứng ra tổ chức lễ tang cụ Phan vô cùng trọng thể. Tác giả Nguyễn Thi Minh trong quyển Nguyễn An Ninh – "Tôi chỉ làm cơn gió thổi" cho biết: "Cụ Phan mất tối 24 – 3 – 1926, đến ngày 4 – 4 nhằm ngày chủ nhật mới chôn. Ban tổ chức quyết định để lâu như vậy cốt để cho đồng bào ai cũng được đến viếng cụ. Tại nhà bác Điển ở đầu đường Pellerin số 54, suốt hơn 10 ngày đó dòng người không ngớt, hương trầm nghi ngút".

Cũng theo sự vận động của Huỳnh Đình Điển, cụ Phan được an táng tại nghĩa trang tương tế Gò Công tọa lạc tại Tân Sơn Nhất. Đám tang Phan Châu Trinh là "quốc tang" của nhân dân ta lúc đó, thu hút được hàng triệu đồng bào từ Nam ra Bắc tham gia. Vẫn theo tác giả Nguyễn Thị Minh thì "ngày đi chôn, dân chúng sắp hàng dài đi dọc đường Pellerin, qua Norodom, quẹo Paul Planchy đến Phú Nhuận rồi thẳng lên Tân Sơn Nhất. Hàng chục ngàn người nghiêm trang, tay đeo băng tang xếp hàng đi, có thanh niên của Đảng Jeune Annam giữ gìn trật tự suốt dọc đường. Một đám tang lớn chưa từng có ở Sài Gòn, đám tang thể hiện sự giác ngộ của quần chúng, đám tang là tấm lòng của đồng bào đối với nhà ái quốc suốt đời chỉ nghĩ đến dân".

Hàng ngàn quần chúng và học sinh ở Tiền Giang, bằng mọi phương tiện, đã kéo về Sài Gòn và cùng với đồng bào của nhiều địa phương khác thương tiếc đưa tiễn linh cửu của vị lãnh tụ của phong trào Duy Tân đến nơi an nghỉ cuối cùng. Đặc biệt, trong đoàn người đưa tang, đoàn học sinh trường Collège de Mytho (nay là trường THPT Nguyễn Đình Chiểu) được vinh dự xếp đi ở vị trí thứ hai, sau đoàn học sinh trường Lycée Pétrus Ký (nay là trường THPT Lê Hồng Phong, TP Hồ Chí Minh).

Tại Mỹ Tho, nhân dân còn long trọng tổ chức lễ truy điệu Phan Châu Trinh trong niềm tiếc thương vô hạn. Không dừng lại đó, nhiều cuộc bãi công, bãi thị và bãi khóa đã nổ ra ở nhiều nơi trong tỉnh. Tiêu biểu là việc toàn thể học sinh trường Collège de Mytho  tiến hành bãi khóa và đập phá rạp hát của Lương Khắc Ninh khi tên này diễn thuyết bôi nhọ tinh thần yêu nước của dân tộc, nói xấu những nhà hoạt động cách mạng, ca ngợi bọn thực dân và địa chủ phong kiến tay sai. Đây là cuộc biểu dương tinh thần yêu nước, ý chí đấu tranh và lực lượng hùng hậu của nhân dân Tiền Giang nói riêng và nhân dân cả nước nói chung trong công cuộc đấu tranh giành độc lập, tự do cho đất nước.

Một năm sau ngày Phan Châu Trinh mất, vào đầu tháng 3 – 1927, những nhà yêu nước, như Nguyễn An Ninh, Mai Văn Ngọc (người quê Vĩnh Kim, Châu Thành), v.v… họp ở chùa Vĩnh Tràng (Mỹ Tho) để thảo luận việc tổ chức lễ cúng giáp năm cụ Phan. Trong đêm 23 – 3 – 1927, hàng ngàn quần chúng ở Tiền Giang đốt đuốc sáng choang đi tuần hành trên lộ Thuộc địa số 4 (nay là Quốc lộ 1 A) kéo về Sài Gòn, để đến sáng ngày hôm sau (24 – 3 – 1927), hòa cùng với hàng trăm ngàn đồng bào ở khắp Nam kỳ tiến về nghĩa trang tương tế Gò Công dự lễ cúng giỗ đầu của Phan Châu Trinh.

Với những hoạt động như đã nêu trên, nhân dân Tiền Giang thể hiện tấm lòng ngưỡng phục và biết ơn sâu sắc đối với Phan Châu Trinh – một anh hùng dân tộc đã cống hiến toàn bộ tài năng, trí tuệ và sức lực của mình vào công cuộc giải phóng dân tộc.

Tiến sĩ  Nguyễn Phúc Nghiệp

Trưởng phòng Lịch sử Đảng - Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Tiền Giang

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

CHÚ THÍCH:

 (1) Thực tế, chỗ ở chính của Phan Châu Trinh là nhà của Nguyễn Tử Vân, tức Bộ Vân, thuộc làng Mỹ Phong, cách nhà của ông Đức thuộc làng Mỹ Chánh khoảng 1 km, gần cầu Vỹ. Nguyễn Tử Vân là con rễ của Đoàn Hữu Đức, làm nghề thầy thuốc Nam và thầy dạy chữ Nho, có tinh thần yêu nước.

(2) Phan Châu Trinh rất thông thạo chữ Nho, đỗ Phó bảng - năm 1901, cùng khoá với Nguyễn Sinh Huy, thân sinh Nguyễn Sinh Cung/ Nguyễn Tất Thành/ Hồ Chí Minh.

(3) Đó là Phan Châu Dật

(4) Huỳnh Đình Điển người làng Thành Phố, nay thuộc thị xã Gò Công, tỉnh Tiền Giang. Vốn là một nhà tư sản có tinh thần dân tộc, ông đã tích cực tham gia các hoạt động yêu nước vào đầu thế kỷ XX, nhất là phong trào Minh Tân do Trần Chánh Chiếu khởi xướng (1908) và hội kín "Thanh niên cao vọng" do Nguyễn An Ninh thành lập (1926).

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Nguyễn Đình Đầu, Đám tang Phan Châu Trinh, Tạp chí Xưa và Nay, số tháng 3/2006

2. Lê Thị Kinh (Phan Thị Minh), Phan Châu Trinh – Qua những tư liệu mới, NXB Đà Nẵng, 2000

3. Nguyễn Thị Minh, Nguyễn An Ninh – "Tôi chỉ làm cơn gió thổi", NXB Trẻ, 2001.

4. Nguyễn Q Thắng, Phan Châu Trinh, cuộc đời và tác phẩm, NXB Văn Học, 2001 

 

 

 

 

 

Cỡ chữ
Tương phản
Đánh giá bài viết(0/5)

Văn bản mới Văn bản mới

VĂN BẢN MỚI
 701/QĐ-SGDĐT: Quyết định về việc cử đại biểu tham dự Đại hội Thể thao toàn quốc lần thứ VIII năm 2018.
 700/QĐ-SGDĐT: Quyết định về việc thành lập tổ Trọng tài Giải Bóng chuyền Chào mừng ngày Nhà Giáo Việt Nam 20/11/2018.
 683/QĐ-SGDĐT: Quyết định về việc Ban hành Quy tắc Hội thao Giáo dục Quốc phòng an ninh học sinh Trung học phổ thông cấp tỉnh năm học 2018-2019
 664/QĐ-SGDĐT: Quyết định phê duyệt kế hoạch thanh tra năm học 2018-2019

Tin Ảnh Tin Ảnh

Liên kết Liên kết

Thống kê Thống kê

  Đang truy cập : 4
  Hôm nay: 603
  Tổng lượt truy cập: 5451893